De regeringen van Europa, de VS en de Filippijnen blijven proberen Jose Maria Sison eronder te krijgen. Maar het enige wat ze bereiken is, dat de loftrompet over hem gestoken wordt, omdat Joma Sison de Filippino’s in al hun moeilijkheden en leed steeds weer bevestigt en trots doet zijn. Laten zij vooral zo doorgaan: echt op z'n Sison's.
Het lijkt te gek voor woorden: één enkele man het doelwit van de machthebbers van de Verenigde Staten, Canada, Europa en de Filippijnen. Eén man, die al een decennium van huis en haard verdreven is; één man die zich hoofdzakelijk bezighoudt met schrijven, spreken en discussiëren. Toch gebeurt het soms, dat iemand, zo anders dan gewone mensen als u en ik, regeringen weet te dwingen hun maskers te laten vallen en hun ware aard te tonen.
Zoals in dit geval, toen zij Jose Maria Sison zonder enig bewijs en zonder enige vorm van proces als terrorist brandmerkten, de bankrekening (met duizend euro erop) van hem en zijn vrouw bevroren en de zielige uitkering van de Nederlandse staat, bedoeld om hem en zijn gezin onder het bestaansminimum te houden, stop zetten. Al deze maatregelen waren zo duidelijk fout en onterecht en zo beledigend voor het volk van de Filippijnen, dat zij hen, die deze maatregelen afkondigden, ontmaskerden als antidemocratische schenders van mensen- en burgerrechten en als regelrechte fascisten.
Zodra bekend werd in welke moeilijkheden Sison was verzeild geraakt, kwamen er veel mensen met vragen op mij af: Heeft hij hulp nodig? Wat voor hulp? Moeten we geld inzamelen? Wat denk je van een medisch team? Een groep studenten wilde maandelijks een voedselpakket sturen.
Velen die hulp aanboden waren a-politiek. Sommigen kenden hem zelfs niet van nabij. Onder hun betrokkenheid ging een diep gevoel van persoonlijke belediging schuil, alsof zijzelf als ‘terrorist’ gebrandmerkt waren. Mijnheer Sison staat tenslotte symbool voor het schitterende verzet tegen een dictator en tegen het tirannieke sociaal-economische systeem dat drukte en nog steeds drukt op de Filippijnse archipel. Hij is één van de weinige levende legenden van de Filippijnen.
Wie is hij? Men zou een kroniek van zijn leven kunnen opschrijven:
Of men zou een aantal persoonlijke dingen kunnen opschrijven:
Maar een mens is niet te reduceren tot een simpele opsomming van biografische gegevens of kwaliteiten. De ware betekenis van een mens blijkt uit zijn daden, de invloed die hijzelf en zijn daden op de gemeenschap hebben en op de mensheid, als het ware, en hoe hij wordt ervaren door de gemeenschap. Men dient zowel naar het individuele als naar het collectieve te kijken. Zowel rekening te houden met de objectieve (wat heeft hij gedaan) als met de subjectieve (hoe zijn die daden door anderen opgevat) uitwerking van zijn bestaan.
De ontwikkeling en de praktijk van Jose Maria Sison als marxist bracht de Filippijnse volksbeweging met haar uniek en tot nu toe onuitwisbaar karakter te voorschijn. In 1961 leidde hij de studenten tegen de heksenjacht van het Congres tegen het academisch personeel van de Universiteit van de Filippijnen (UP), waarbij de congresleden uit elkaar werden gedreven en de processen tot een eind kwamen. De duizendvoudige vermenigvuldiging van deze protestmethode zou zich vertalen in de Macht van het Volk, sterk genoeg om twee presidenten ten val te brengen, hoewel, zoals hij zelf zegt, nog steeds niet sterk genoeg om een heel politiek systeem te vervangen.
De vitale betekenis van de jeugdorganisaties, ontstaan uit Prof. Sisons kleine SCAUP in 1959 via de KM in 1964 tot de Beweging voor een Democratisch Filippijnen (MDP) in 1970, in ’s lands bijna onmiddellijke politisering, wil zeggen, dat de jeugd altijd een speciale plaats zal innemen in de politieke evolutie van het land. Zoals hijzelf zegt, een beweging zonder jonge mensen bevindt zich in moeilijkheden. Toen hij moest onderduiken in 1969, had de KM 20.000 leden. De KM vormde ook het hart van elkaar aanvullende bondgenootschappen, zowel formeel als informeel, tussen studenten- en jongerenorganisaties. Op het toppunt van haar macht, in de periode 1970–72, kon de jeugdbeweging in Manilla alleen al 150.000 man op de been brengen voor demonstraties en manifestaties. Bovendien waren het de jongeren die lazen, schreven, debatteerden en discussieerden, die naar fabrieken en velden trokken om te organiseren, zonder te letten op gevaar of moeite, uit principe. Geïnspireerd door Prof. Sison maakten ze een woordenboek ‘de drie ismen’, ‘tuta’ (marionet), en zelfs ‘ingat’ (wees voorzichtig) dat voor het feodale ‘sige’ in de plaats kwam en direct verstaanbaar was op alle 7.100 eilanden ondanks de 150 talen.
Geïnspireerd door Prof. Sison creëerden zij een taalgebruik met “de drie -ismen", “tuta" (marionet) en zelfs “ingat" (opgepast), dat in de plaats kwam van het feodale “sige" (het is OK), hetgeen, ondanks de 150 talen, op al de 7.100 eilanden onmiddellijk verstaanbaar is.
Omdat hijzelf een gretig lezer en een indrukwekkend schrijver is, vestigde Prof. Sison een bijna academische traditie onder de radicale Filippino’s. Nergens ter wereld heeft een volk zo nauwkeurig zijn politieke ontwikkeling gedocumenteerd. Zodra er ook maar iets aan de hand was produceerden organisaties onmiddellijk verklaringen, vlugschriften en persverklaringen bij de vleet. Er was een tijd dat, buiten een weelde aan verklarende werken, elke organisatie met een omvangrijk programma of statuut voor de dag kon komen. In een land waar boeken een luxe zijn en de traditie mondeling is, was dit een nieuw en intens gebeuren. Het studiemateriaal verschafte helderheid in politiek en politieke bedoelingen waar tot dan toe obscurantisme en verhullend taalgebruik in zwang waren.
Als dichter liet Prof. Sison de massabeweging een traditie van cultuurmaken na. De KM had zijn eigen culturele tak, die begon als Cultureel Bureau om later te veranderen in de Pandy Sining (De Kunstsmidse). Iedere basisbeweging, vooral die van de arbeiders, boeren, vrouwen en de jeugd zou haar eigen culturele groep krijgen. Schrijvers en kunstenaars organiseerden zich ook zelf in de volksbeweging. De belangrijkste schrijvers en kunstenaars zijn voortgekomen of behoren nu nog steeds tot de nationaal-democratische beweging. De drang om zijn eigen geschiedenis te kennen, bracht de artistieke impuls om de moderne inhoud te integreren met traditionele kunstvormen en muziek. Aangezien de Filippino’s als ‘slaven’ van het imperialisme, geacht werden slechts de cultuur uit andere landen te consumeren, hielp deze nadruk op de creativiteit het zelfbewustzijn en het zelfrespect van de mensen te versterken.
Toen Prof. Sison in het begin van de jaren 1960 een ontwerp politiek rapport voorlegde waarin de leiding van de oude Communistische Partij van de Filippijnen aan een oordeel werd onderworpen, had dat een onderliggende bedoeling: de fouten en tekortkomingen waren leerstof. Trots, ego en ‘gezicht’ zouden geen revolutionair ervan moeten weerhouden in het belang van de voortgang van de beweging deze lessen te leren. Ook nu nog maken beoordeling en evaluatie en kleine en grote verantwoordingen een integrerend bestanddeel uit van het activistisch leven, omdat daardoor sterke en zwakke punten naar boven komen en methoden verfijnd worden.
De betrokkenheid van Julieta de Lima bij al zijn ondernemingen versterkte ongetwijfeld het idee van de formele betrokkenheid van de vrouw bij de politiek en de revolutie. De KM had een eigen Vrouwenbureau om vrouwen te rekruteren en op te leiden tot activiste en leidster. Dit was zowel iets nieuws als een voortzetting van de traditie. De Filippijnen bezat lang voor ieder land al een politieke vrouwenbeweging. De babaylan, de inheems priesteressen, hadden immers de leiding in de eerste opstand tegen het Spaanse kolonialisme en het christendom. Door formeel de kritische waarde van vrouwen voor een politieke beweging te erkennen, juist voor een revolutionaire beweging, baande Sison een weg voor de historische kracht van de vrouwen om weg te komen onder de feodaal/patriarchale onderdrukking. Het vrouwenbureau van de KM wordt algemeen erkend als de voorloper van zowel de illegale Makibaka (Malayang Kilusan ng Bagong Kababaihan, de Vrije Beweging van de Nieuwe Vrouw) als van Gabriela, de grootste en meest militante open vrouwenbond in de archipel.
Door af te zien van een comfortabel leven en voor de illegaliteit te kiezen, door niet alleen aan de leiding, maar ook daadwerkelijk aan de gewapende revolutionaire strijd deel te nemen, bracht Prof. Sison zijn ideaal in praktijk: als je zegt dat het leven geleefd moet worden, dan moet je wel je eigen leven leiden. Zijn leven en werken getuigen van de eenheid van theorie en praktijk. Politieke salon- of cappuccinotheoretici hebben sindsdien nooit meer enig respect kunnen ondervinden in de Filippijnen.
Ook door zijn leven heeft Prof. Sison deze waarheid nieuw leven ingeblazen: net zo als de omstandigheden een mens kunnen smeden, even zo goed kan de mens de omstandigheden smeden. Voor een volk doordrenkt van fatalisme, dat slechts één leus had — bahala na (het is aan God), was dit een fundamentele les.
Deze unieke karaktertrekken zouden worden tot het keurmerk van de Filippijnse militanten. De organisaties die hij heeft geleid, van de KM tot de CPP en de NPA geven een opsomming van deze morele waarden (‘dien het volk’, ‘durf te strijden’, enz.), die zei over de hele archipel verspreidden. Door een dergelijke helderheid van doel en actie vermocht het volk decennia van Marcossen te overleven evenals de demoralisering door de opeenvolgende Filippijnse regimes. Zij hielpen de revolutionaire beweging het hoofd te bieden aan vier decennia van repressie en onderdrukking.
Direct toen we hoorden dat Holland de breidel aanlegde bij Prof. Sison en de Filippijnse vluchtelingen daar, zijn we gestopt met het kopen van Hollandse producten. Daarom geen queso de bola (Goudse of Edammer kaas) voor de feestdagen; geen vluchten van de KLM; geen apparaten van Philips; geen benzine van Shell. Ik wil nog niet eens op hun zak lopen.
De bedoeling van het brandmerken van Jose Maria Sison tot ‘terrorist’ was ons Filippino’s duidelijk te maken, dat wij, om een beetje verlichting te krijgen in de repressie en de vervolging, zelfs in onze laatste jaren, het imperialistische pad op moeten gaan, dat wil zeggen, overleven door corruptie en verraad, nooit eerlijk kunnen zijn tegenover onszelf en ons volk, zonder waardigheid en zelfrespect, zonder originaliteit en creativiteit. Kortom, we zouden onszelf tot ‘slaven’ moeten maken van het imperialisme, het leven van de maatschappij aan ons voorbij laten gaan en onszelf maken tot een surrogaat (dus nooit goed genoeg) van onze kolonisators.
Anders zou hetgeen Prof. Sison nu gebeurt, ook elkeen van buitenlandse afkomst, in Nederland, Europa, de Verenigde Staten of Canada, kunnen gebeuren.
En hoe verweert men zich tegen de gecombineerde dreiging van de regeringen van de VS, Canada en heel Europa? Als eenvoudig verhalenverteller, een hamak na manunulat, heb ik slechts een klein verhaaltje in de aanbieding. Dit gebeurde kortgeleden, volop in een noordoostelijke herfst, in de vervreemdende omgeving van een voorstad in New Jersey, waar een groepje Filippijnse gastarbeiders in een huis bijeen was. Ze maakten plezier, deden karaoke in de kelder en deden net of ze James Morrison, Madomma of Led Zeppelin waren. Toen zette iemand het nummer ‘My Way’ op. Omdat ik geen fan ben van Sinatra, protesteerde ik. Maar iemand zei: “Voor JMS!” Meteen stilte, meteen aandacht. En de hele groep zong uit volle borst: “the record shows, he took the blows and did it OUR way!”
De regeringen van Europa, de VS en de Filippijnen blijven proberen Jose Maria Sison eronder te krijgen. Maar het enige wat ze bereiken is, dat de loftrompet over hem gestoken wordt, omdat Joma Sison de Filippino’s bij al hun moeilijkheden en leed steeds weer bevestigt en trots doet zijn. Laten zij vooral zo doorgaan: echt op z'n Sison's.
Ninotsjka Rosca heeft in 1993 de American Book Award for excellence in literature gekregen. Ze heeft vijf boeken geschreven waaronder de twee hooggewaardeerde novelles, State of War en Twice Blessed. Haar volgende boek, Jose Ma. Sison: At Home in The World, zal in mei 2003 verschijnen bij Open Hand Publishing House in New York , zij was oprichtster van het netwerk Gabriela, een organisatie van vrouwen in de Filippijnse en de VS die strijdt tegen de vrouwenhandel.